Biznes, finanse, ekonomia

przystępnie o wszystkim. Dla każdego

Zwolennicy imperializmu

Zwolennicy imperializmu

Zwolennicy imperializmu dowodzili, że oprócz nowych rynków i nowych możliwości wykorzystywania nadwyżek kapitału kolonie zapewnią nowe źródła surowców i staną się miejscem osiedlania mieszkańców krajów przemysłowych. Łatwo dostrzec fałszywość tego ostatniego argumentu. W większości kolonii klimat był uznawany przez Europejczyków za bardzo trudny do zniesienia. Większość emigrantów wolała się udawać do krajów niepodległych – na przykład do Stanów Zjednoczonych lub Argentyny – lub do autonomicznych obszarów Imperium Brytyjskiego. To prawda, że kolonie niekiedy stanowiły nowe źródło surowców, ale dostęp do nich można było też uzyskać bez zdobywania kontroli politycznej nad danym terytorium. W istocie największymi zamorskimi dostawcami surowców dla europejskiego przemysłu były kraje Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz dominia brytyjskie. Błędny był również argument o koloniach jako rynkach zbytu nadwyżek wyrobów przemysłowych. Kolonie ani nie były do tego potrzebne, ani – kiedy już je zdobyto – nie pełniły tej funkcji. Przed 1914 rokiem tylko nieco ponad 10% francuskiego eksportu szło do kolonii Francji, mimo iż eksport ten miał tam pozycję uprzywilejowaną. Kolonie były zbyt rzadko zaludnione i zbyt biedne, by mogły odgrywać rolę poważniejszego rynku zbytu. Ponadto – podobnie jak to było ze źródłami surowców – nie była do tego potrzebna kontrola polityczna. Indie Brytyjskie były rzeczywiście dużym rynkiem zbytu – mimo swej biedy nabywały wielkie ilości produktów europejskich, ale kupowały je nie tylko w Wielkiej Brytanii. Niemcy sprzedawały dużo więcej towarów do Indii niż do wszystkich swych kolonii razem wziętych. Francja sprzedawała więcej towarów Indiom niż Algierii. Mimo protekcjonistycznych ceł uprzemysłowione imperialistyczne państwa Europy nadal handlowały głównie między sobą.

Sierpień 19th, 2015 at 8:10 am

Zwięzłość

Zwięzłość

Zwiększenie zwięzłości, a więc poprawę fizycznych właściwości gleb lekkich można osiągnąć przez dodanie materiału gliniastego, ilastego lub lessu. Jest to zabieg kosztowny, wymaga bowiem użycia transportu. Czyniono próby przetransportowania materiału ilastego wydobywanego jako materiał nakładowy w kopalniach odkrywkowych. Dla wzbogacenia jednak warstwy ornej gleby piaskowej w części ilaste potrzebne są bardzo duże ilości tego podłoża. Toteż sposób ten jest opłacalny, jeśli ił odpadowy znajduje się w niewielkiej odległości od pola z glebą, którą chcemy wzbogacić. Korzystne jest wzbogacanie gleby w substancję organiczną przez nawożenie obornikiem albo przyorywanie na nawóz zielony roślin uprawianych jako plon główny lub jako poplony. Bardzo dobre efekty wzbogacania gleb lekkich w związki próchniczne osiąga się, dodając co 3—4 lata kompost lub obornik w małych dawkach głębiej przyorywanych. Do tych celów szczególnie przydatny jest pług konstrukcji S. Nawrockiego. Składa się on z dwu korpusów, które pracują w ten sposób, że pierwszy duży korpus wyoruje bruzdę głębokości do 50 cm, unoś skibę ku górze, a jednocześnie drugi korpus mniejszy (zapłużek) zsuwa na dno.

Sierpień 19th, 2015 at 8:10 am

Zużycie bawełny

Zużycie bawełny

Zużycie surowej bawełny w latach 1815-1845 zwiększyło się pięciokrotnie, a import surowej wełny wzrósł od roku 1830 sześciokrotnie. Liczba cukrowni przetwarzających buraki wzrosła z jednej w 1812 roku do ponad stu w roku 1827. Szybko rozwijały się także: przemysł chemiczny, hutnictwo szkła, produkcja porcelany i przemysł papierniczy; wszystkie te gałęzie dawały produkcję niezrównaną pod względem różnorodności i jakości. Powstało – lub szybko zadomowiło się we Francji – wiele nowych gałęzi przemysłu. Między innymi: produkcja sprzętu do oświetlenia gazowego, przemysł zapałczany, fotograficzny, galwanizacyjny, produkcja wulkanizowanego kauczuku. Poprawa transportu i komunikacji dzięki intensywnej rozbudowie kanałów, wprowadzeniu żeglugi parowej, budowie pierwszych linii kolejowych i wprowadzeniu telegrafu – ułatwiała rozwój handlu wewnętrznego i zagranicznego. Wartość tego ostatniego liczona w cenach bieżących wzrastała w lalach 1815-1847 o 4,5% rocznie, a ponieważ przez większość tego okresu ceny spadały, wzrost wartości realnej był nawet jeszcze większy. Co więcej, Francja przez cały ten okres zamykała wymianę towarową dużą nadwyżką eksportu, uzyskując dzięki temu znaczne fundusze na dokonywanie inwestycji za granicą. Polityczne i ekonomiczne kryzysy lat 1848-1851 przerwały normalny rytm rozwoju gospodarczego. Kryzys w finansach – zarówno prywatnych, jak i publicznych – spraszyła się tempem wzrostu gospodarczego porównywalnym z występującym w latach 1815-1848, jeśli nie w latach 1851-1881. La belle époque – jak Francuzi nazywali lata bezpośrednio poprzedzające pierwszą wojnę światową – była okresem zarówno dobrobytu materialnego, jak i rozkwitu kultury. Chociaż niemożliwe jest dokonywanie precyzyjnych porównań, jednak najprawdopodobniej stopa życiowa przeciętnego Francuza co najmniej dorównywała stopie życiowej w innych krajach kontynentu europejskiego.

Sierpień 18th, 2015 at 3:33 pm

Zmiany finansowe

Zmiany finansowe

Wojna doprowadziła do poważnych zmian w finansowych i kredytowych stosunkach między metropoliami a koloniami i krajami zależnymi. Niektóre z nich, jak Indie i Egipt, musiały utrzymywać liczne armie alianckie (zwłaszcza angielskie) stacjonujące na ich terytoriach. Rozchody na utrzymanie wojsk traktowano oficjalnie jako kredyt udzielony Wielkiej Brytanii. Inne kredyty miały charakter towarowy. W rezultacie w 1945 r. zadłużenie Wielkiej Brytanii w stosunku do kolonii i krajów zależnych osiągnęło sumę 2339 min funtów szterlingów. Konieczność udziału krajów kolonialnych i zależnych w finansowaniu wojny prowadziła z jednej strony do wzrostu opodatkowania ludności, a z drugiej strony do pojawienia się na rynku dużej ilości pieniędzy i w konsekwencji do procesów inflacyjnych oddziałujących ujemnie na położenie ludności. W Indiach nastąpił w czasie wojny 6-krotny wzrost ilości pieniędzy w obiegu. Równocześnie duże trudności przeżywane przez rolnictwo i konieczność świadczeń na rzecz obszarników, państwa i wojska wpływały na pogorszenie położenia materialnego ludności miejskiej, a nawet wystąpienie w 1943 r. klęski głodu we wschodnich prowincjach Indii. Pogorszenie się położenia w krajach kolonialnych było zjawiskiem powszechnym, aczkolwiek w niektórych tylko wypadkach występował głód. Tendencje te stawały się bodźcem ekonomicznym do tworzenia związków zawodowych w miastach. Niekiedy wybuchały strajki.

Sierpień 18th, 2015 at 3:32 pm

Zjawisko Imperializmu

Zjawisko Imperializmu

Nie tylko Azja i Afryka były eksploatowane przez imperia i nie tylko państwa europejskie dokonywały takiej eksploatacji. Kiedy Japonia przyjęła zachodnią technikę, zaczęła stosować politykę imperialistyczną niewiele różniącą się od polityki państw europejskich. Stany Zjednoczone – mimo iż spotkało się to z silną krytyką wewnętrzną – pod koniec XIX wieku przystąpiły do stosowania polityki kolonializmu. Niektóre dominia brytyjskie były dużo bardziej agresywnie imperialistyczne niż ich metropolia. Na przykład ekspansja Afryki Południowej dokonywała się głównie z inicjatywy tego kraju i często wbrew życzeniom, a nawet wyraźnym instrukcjom Londynu. Brytyjska aneksja południowo-wschodniej Nowej Gwinei w roku 1884, po tym jak Holendrzy zagarnęli zachodnią połowę wyspy, a Niemcy jej część północno-wschodnią, była bezpośrednim rezultatem żądań władz Queenslandu w Australii. Niekiedy wprowadza się rozróżnienie między imperializmem a kolonializmem. Choć ani Rosja, ani Austro-Węgry nie miały kolonii, były bezspornie imperiami w tym sensie, że rządziły obcymi narodami bez ich zgody. Mocarstwa imperialistyczne nie założyły w Chinach kolonii, a przecież Chiny zostały wyraźnie poddane kontroli imperialnej. Mocarstwa zewnętrzne nie podjęły żadnych nowych prób podboju krajów Ameryki Łacińskiej, ale często twierdzi się, że te ostatnie stały się częścią nieformalnych imperiów – brytyjskiego i amerykańskiego – w rezultacie uzależnienia gospodarczego i finansowego.

Sierpień 18th, 2015 at 3:32 pm

Zastosowanie techniki

Zastosowanie techniki

Zastosowanie techniki mającej podstawy naukowe poważnie zwiększyło produkcyjność pracy. Wielkość produkcji w przeliczeniu na jednego robotnika lub jedną roboczogodzinę jest najbardziej wiarygodną miarą efektywności gospodarczej. Produkcyjność rolnictwa, które wciąż jeszcze jest dla większości świata głównym źródłem żywności i surowców, bardzo się w krajach Zachodu zwiększyła dzięki stosowaniu naukowych metod nawożenia, selekcji nasion, hodowli nowych ras zwierząt, zwalczaniu szkodników i chwastów oraz stosowaniu maszyn. Niestety metody te jeszcze nie są szerzej stosowane w krajach Trzeciego Świata. W połowie XX wieku produkcja rolna w przeliczeniu na jednego zatrudnionego w tym dziale gospodarki była w Stanach Zjednoczonych ponad dziesięciokrotnie wyższa niż w większości krajów Azji i około dwudziestu pięciu razy wyższa niż w większości państw Afryki. W latach sześćdziesiątych XX wieku – w rezultacie „zielonej rewolucji” produkcyjność rolnictwa w niektórych krajach Azji bardzo wzrosła – na przykład Indie stały się samowystarczalne pod względem żywności – ale produkcyjność rolnictwa w krajach biednych nadal pozostawała daleko w tyle za jego produkcyjnością w państwach bogatych. Jeszcze bardziej wzrosła produkcja energii. Światowa produkcja energii w latach 1900-1950 zwiększyła się ponad czterokrotnie, a w okresie od roku 1950 do dziś powtórnie ponad pięciokrotnie. Większość tego wzrostu dokonała się na obszarach zasiedlonych przez Europejczyków i w formach, które na początku stulecia przeżywały swój wiek niemowlęcy. Na przykład wytwarzanie elektryczności zwiększyło się ponad stokrotnie. Energia elektryczna jest dużo czystsza, wydajniejsza i elastyczniejsza niż większość pozostałych form energii.

Sierpień 18th, 2015 at 3:31 pm

Zaopatrzenie sił wojennych

Zaopatrzenie sil wojennych

Reglamentowany system zaopatrzenia stanowił główne źródło aprowizacji ludności. Dzięki utrzymaniu w nim, stałych cen na poziomie przedwojennym odgrywał on decydującą rolę w wyżywieniu gorzej zarabiających robotników i pracowników. W miarę poprawy położenia ekonomicznego starano się zwiększyć zaopatrzenie kartkowe. W ten sposób oddziaływano hamująco na wzrost cen na rynku kołchozowym, który stanowił uzupełnienie aprowizacji dużej części mieszkańców. Udział jego w obrotach detalicznych artykułami spożywczymi zwiększył się z 20% w 1940 r. do 51% w 1945 r. Najwyższy poziom cen na rynku kołchozowym notowano w kwietniu 1943 r. W stosunku do 1940 r. wzrosły one o 1602%. Od tego czasu rozpoczęła się stopniowa zniżka do 737% w kwietniu 1945 r. i 417% w październiku tego roku. Pewna rekompensatę za pogorszenie sytuacji zaopatrzeniowej i wzrost kosztów utrzymania dawała rządowa polityka płac. W 1944 r. przeciętna miesięczna płaca robotników przemysłowych zwiększyła się w porównaniu z 1940 r. z 375 do 573 rb, czyli o 53%. Wzrost płac był nierównomierny, zależał od wagi poszczególnych gałęzi produkcji w gospodarce narodowej oraz ich lokalizacji. Wzrostowi płac nie towarzyszyła odpowiednia poprawa zaopatrzenia. Już w 1942 r. dochody ludności zaczęły przewyższać jej wydatki. Groziło to spadkiem wartości posiadanych przez ludność pieniędzy. Aby temu zapobiec, podjęto szereg antyinflacyjnych decyzji, m.in. wstrzymano wypłaty z tytułu zwrotu państwowych pożyczek wewnętrznych, ograniczono sumy wypłat z książeczek oszczędnościowych do 200 rb miesięcznie, wpłacano do kas oszczędnościowych część uposażeń wojskowych i niektórych innych grup ludności. Równocześnie podniesiono ceny napojów alkoholowych, tytoniu i innych artykułów dalszego rzędu potrzeb.

Sierpień 18th, 2015 at 3:31 pm

Zagospodarowanie gleb zdewastowanych

Nieracjonalna gospodarcza działalność człowieka w coraz większym stopniu niszczy siedlisko, a w tym głównie gleby dotychczas użytkowane rolniczo. Każdego roku tylko na terenie naszego kraju kilkanaście tysięcy hektarów uprawnych pól zajmowane jest pod budownictwo przemysłowe i pod budowę dróg. Niszczone są także duże obszary gleb uprawnych przez przemysł wydobywczy, zwłaszcza przez kopalnie odkrywkowe. Poza tym tereny rolnicze i leśne otaczające zakłady chemiczne i huty narażone są na działanie pyłów i gazów fabrycznych. Ta niszcząca z rolniczego punktu widzenia działalność spowodowała konieczność wydania szeregu aktów prawnych zobowiązujących do rekultywacji i zagospodarowywania gleb na terenach, które utraciły charakter rolniczy lub leśny. Rekultywacją nazywa się zespół zabiegów, wykonywanych w celu przywrócenia glebom lub całym obszarom ich wartości użytkowej. Zagospodarowanie terenów i gleb, które utraciły charakter rolniczy, polega na stosowaniu zabiegów, zmierzających do doprowadzenia gleb do pełne produktywności. Zabiegi te polegają na wyrównaniu terenu i uregulowani, stosunków wodnych oraz na wprowadzeniu roślinności pionierskiej. Uprzednio powinno się opracować dokumentację na podstawie ekspertyz dotyczących stanu, wartości i przydatności gleb, a także jakości i ilości wóc zasilających określony teren.

Sierpień 18th, 2015 at 3:31 pm

Wzrost wydajności rolnictwa

Wzrost wydajności rolnictwa

Od początku wojny władze starały się wpływać różnymi środkami na wzrost wydajności i produkcji rolnictwa. Stosowane formy oddziaływania nie odbiegały od znanych dotychczas. Zwiększano zatrudnienie i obszar zasiewów, a nakazy administracyjne przeważały nad ekonomicznymi narzędziami oddziaływania. Wprowadzony w 1942 r. system zachęty materialnej dla traktorzystów nie dawał rezultatów ze względu na pozostawienie niskich, nieopłacalnych cen artykułów dostarczanych państwu w ramach dostaw obowiązkowych. Projekt podniesienia cen skupu do poziomu opłacalności przedstawiony w 1943 r. przez Ludowy Komisariat Sowchozów poddany został dyskusji dopiero po zakończeniu wojny. W celu poprawy zaopatrzenia mieszkańców miast i osiedli na prowincji przekazano część ziem uprawnych fabrykom. Powstawały na nich przyzakładowe gospodarstwa pomocnicze, z których 50% wyprodukowanego mięsa, ziarna i ryb oraz całość innych artykułów przeznaczano na polepszenie zaopatrzenia pracowników (zwłaszcza robotników) ponad ogólne normy. Równocześnie zwiększono ilość (z 5 min w 1942 r. do 16,5 min w 1944 r.) i obszar (z 500 tyś. ha do 1415 tyś. ha) działek pracowniczych, które w 1944 r. dawały prawie 10 min t ziemniaków i jarzyn.

Sierpień 18th, 2015 at 3:30 pm

Wzrost gospodarczy

Wzrost gospodarczy

Niektóre główne cechy francuskiego modelu wzrostu gospodarczego wymagają jeszcze analizy: niskie tempo urbanizacji, rozmiary i struktura przedsiębiorstw, źródła energii stosowanej w przemyśle. Wszystkie one są wzajemnie ze sobą powiązane i blisko związane z dwoma innymi cechami, które już podkreślaliśmy: niską stopą przyrostu naturalnego i względnym brakiem węgla. Francja miała najniższe wśród państw uprzemysłowionych tempo urbanizacji. Spowodowane to było głównie niskim przyrostem ludności, ale pewną rolę odgrywała także wysokość zatrudnienia w rolnictwie oraz struktura i lokalizacja przemysłu. Francja miała też najwyższy wśród większych państw uprzemysłowionych odsetek ludności zawodowo czynnej zatrudnionej w rolnictwie – w 1913 roku około 40%. Wielokrotnie powoływano się na to jako na dowód „zacofania” francuskiej gospodarki, ale prawidłowa interpretacja tego stanu rzeczy nie jest aż tak prosta. Ów stosunkowo wysoki procent ludności zatrudnionej w rolnictwie tłumaczono często wieloma różnymi czynnikami – między innymi niskim przyrostem ludności i niskim tempem urbanizacji! – ale rzadko zwracano uwagę na to, że na początku obecnego stulecia Francja była jedynym uprzemysłowionym państwem Europy samowystarczalnym pod względem żywności – a w istocie miała nawet jej nadwyżki, które mogła eksportować.

Sierpień 18th, 2015 at 3:30 pm

Wietrzenie skał

Wietrzenie skał

Wietrzeniem nazywa się wszelkie zmiany zachodzące na powierzchni Ziemi w skałach i minerałach, prowadzące do ich rozpadania się. Zmiany te mogą zachodzić pod wpływem czynników zewnętrznych, takich jak atmosfera i woda a także organizmów żywych. W zależności odczynników powodujących rozpad skał rozróżnia się wietrzenie fizyczne, chemiczne i biologiczne. Wietrzenie fizyczne, chemiczne i biologiczne w przyrodzie zwykle przebiega jednocześnie lecz w różnym nasileniu. Wietrzenie skał to bardzo ważny proces przemian fizycznych, chemicznych i biologicznych, którym ulegają skały, zanim zostaną przekształcone w gleby. Wietrzenie fizyczne polega na mechanicznym rozdrabnianiu materiału skalnego, w zasadzie bez zmiany jego składu chemicznego. Czynnikami wietrzenia fizycznego są: zmiany temperatury, mechaniczne działanie wody zamarzającej, wody jako cieczy, lodowców, wiatrów itp. Wietrzenie jest tym szybsze, im większe są wahania temperatury. Skała jest złym przewodnikiem ciepła, dlatego zmiany temperatury najbardziej wpływają na jej powierzchniowe warstwy. Ulegają one przemiennie ogrzewaniu i ochładzaniu, co po pewnym czasie powoduje rozpadanie się skały. Wietrzeniu fizycznemu sprzyja niejednorodny skład mineralny skał. Szybciej ulegają wietrzeniu skały składające się z minerałów o różnym zabarwieniu. Jest to związane z ich zróżnicowaną zdolnością pochłaniania ciepła i różnymi współczynnikami rozszerzalności. Następuje rozluźnienie więzi między ziarnami poszczególnych minerałów i w efekcie rozsypywanie się skały.

Sierpień 18th, 2015 at 3:29 pm

Wiatr

Wiatr

Wiatr jest to równoległy do powierzchni Ziemi ruch powietrza, powodowany jego przepływem z obszarów o wyższym ciśnieniu do obszarów o ciśnieniu niższym. Wiatrem nazywamy więc ruchy powietrza w kierunku poziomym Ciepłe powietrze jest lżejsze, unosi się ku górze i odpływa na boki, wskutek tego powstaje wiatr górny, wiejący od terenów cieplejszych do chłodniejszych. Charakteryzują go trzy cechy: kierunek, prędkość i siła. Kierunek wiatru określa się według stron świata, z których wieje wiatr, np. północny, wschodni, południowo-zachodni. Prędkość wiatru jest to droga, jaką przebywa masa poruszającego się powietrza w jednostce czasu. Wyraża się ją w metrach na sekundę. Siła wiatru jest to parcie wywierane przez poruszające się powietrze na napotkaną przeszkodę. Kierunek i prędkość wiatru ulegają szybkim zmianom. Do ich pomiarów służy wiatromierz Wilda. Bardzo ważne jest właściwe umieszczenie tego przyrządu. Instaluje się go na słupie o wysokości 10 m lub wyżej, z dala od pobliskich budynków i wysokich drzew, a wyjątkowo na dachu — 4 m nad nim i z dala od kominów. Na trzonie wiatromierza jest umocowany pionowy pręt, do którego nieruchomo przytwierdzone są poziome druty, tzw. róża wiatrów. Zakładając wiatromierz należy zwracać szczególną uwagę na dokładne ustawienie róży wiatrów w stosunku do stron świata. Na pręcie obraca się swobodnie rura, na której jest osadzony klin kierunkowy z przeciwwagą zakończoną kulą, która wskazuje, skąd wieje wiatr.

Sierpień 18th, 2015 at 3:29 pm